A A A

WIARA I DOGMAT W ISLAMIE

W islamie nie ma dogmatów w znaczeniu religii chrześcijańskiej, nie ma bowiem centralnej władzy duchownej, która by takie dogmaty ustalała i ich strzegła. Niemniej są pewne prawdy w islamie, w które muzułmanin powinien wierzyć i dawać temu wyraz, zarówno w przekonaniu wewnętrznym, jak i w praktyce zewnętrznej, inaczej bowiem albo się po­pada w herezję, albo się jest hipokrytą.Wiara w Boga - AUaha Jest to pierwszy artykuł wiary i zarazem istotny dogmat islamu: wiara w Boga jedynego, która się streszcza w znanym wyrażeniu: „Nie ma bóstwa oprócz Boga — Allaha..." — La ilaha Ula 'Llahu. Tę „wiarę w Boga jedynego" — tauhid przeciwstawia się „politeizmowi" — szirk, a „wyznawcy politeiz-mu" — muszrikun, ci, którzy dodają Bogu „towarzy­szy" są w Koranie często piętnowani i atakowani prawie na równi z „niewiernymi" — kafirun. W Koranie spotykamy szereg epitetów którymi określa się Boga, a które stały się atrybutami Allaha. Zebrano różne, liczne imiona: „najpiękniejsze imio­na Allaha" w liczbie 99 co wraz ze słowem Allah da­je liczbę 100. Są to na przykład takie imiona-atrybu-ty jak: wystarczający sobie, wszechpotężny, wszech­wiedzący, wieczny, rzeczywisty, żyjący itd. Bóg jest „Stworzycielem nieba i ziemi i tego wszystkiego, co jest między nimi". W szczególności stworzenie czło­wieka dominuje w Koranie, odpowiednie wersety wielokrotnie się powtarzają. Wszystko na ziemi zo­stało stworzone dla człowieka. Podczas gdy świat został stworzony z niczego, człowiek stworzony z ma­terii, został ukształtowany na obraz i podobieństwo Boga, który tchnął w niego duszę. Stworzenie czło­wieka jest znakiem potęgi Boga i zarazem Jego do­broci. Ludzie jednak są chciwi, słabi i niewdzięczni za wszystkie dobrodziejstwa i odchodzą od „drogi prostej" w „zabłądzenie".Aniołowie i demony — dżinny Aniołowie, utworzeni z światła, nie posiadają płci, są całkowicie posłuszni Bogu. Czterej archaniołowie, których tradycja została przeieta ze Starego Testa­mentu, w islamie są ..bliskimi" Bosa. Są to: Dzibril — przenoszący rozkazy Bosa. MichaMl — czuwający nad światem: Israfil — archanioł, który ma zadąć w trąbę na Sąd Ostateczny; Azrail — archanioł śmierci. Każ­dy człowiek ma dwóch aniołów stróżów, którzy reje­strują jego uczynki dobre i złe. Inni aniołowie maja znowu inne zadania do spełnienia. Tak na przykład Nakir i Munkar sa stróżami grobów. Ridwan jest stróżem raju. a Malik stróżem piekła. Są też anioło­wie, którzy podtrzymują tron Boga i jeszcze wielu innych. Stworzenie aniołów poprzedziło stworzenie Ada­ma. Kiedy się pojawił na świecie Adam. zgodnie z tradycją muzułmańską. Bóg nakazał aniołom oddać mu pokłon. Wszyscy aniołowie usłuchali za wyją­tkiem Iblisa, który się zbuntował (został szatanem); stworzony ze światła, nie chciał czcić tego. który zo­stał stworzony z prochu. Przeklął go za to Bóg. lecz odsunął iego potępienie do dnia Sadu Ostatecznego, z czego korzysta on. by kusić ludzi, poczynając od Adama i Ewy. Na ..końcu czasów" zostanie stracony do piekła wraz z innymi demonami, którzy mu są po­słuszni. Demony w islamie — dżinny, są to istoty utworzone z pary i płomienia bez dymu, i mogą przyjmować różne postacie. Wiara w demony była bardzo roz­powszechniona w Arabii przed islamem i formalnie przyjęta przez islam. Te dżinny mogą pomagać lub szkodzić, dlatego też wśród ludu rozpowszechnił się zwyczaj noszenia różnych amuletów, które miały chronić ich przed złymi mocami. Wersety z Koranu czy inne pobożne sentencje noszone na szyi miały skutecznie chronić przed szkodliwymi demonami. Prorocy i ich misja Ważnymi dwoma artykułami wiary muzułmań­skiej jest wiara w proroków i księgi objawione. Pro­rocy są stawiani wyżej aniżeli aniołowie; są ludźmi wybranymi, obdarzeni specjalnym darem przez Boga, są doskonałymi, a nawet świętymi. Są to „posłań­cy" Boga, którym została powierzona misja przekazy­wania ludziom prawdy objawionej im przez Boga — religii, albo też przypominania jej, kiedy ją zapomi­nają, „pogrążeni w sprawach tego świata". Ich licz­ba była wielka w historii ludzkości. „Posłaliśmy po­słańców do każdego ludu..." (Sura X, w. 38), podobne stwierdzenie powtarza się często w Koranie. Naj­bardziej znanymi prorokami, znanymi też w Starym i Nowym Testamencie, przejętymi przez islam, są: Adam, Noe, Abraham, Mojżesz, Jezus, I Muhammad, „pieczęć proroków". Obok nich też są wymieniani: Dawid, Jakub, Józef, Job, Eliasz i inni. Prorocy posiadają dar czynienia cudów. Prorok islamu godził się tylko na jeden cud — objawienie Koranu. Jednak, pobożna tradycja muzułmańska przypisuje mu inne cuda i czyni z niego świętego, przeciwko czemu on sam walczył, twierdząc, że jest człowiekiem jak inni. Przedstawiciele mistycyzmu muzułmańskiego, czyli sufizmu, uczynili z Muham-mada „człowieka doskonałego", a wokół niego utwo­rzyli całą teorię mistyczną. To zagadnienie jednak łączy się z nowym prądem w islamie — sufizmem, o którym jeszcze będzie mowa na następnych stro­nach, kiedy przedstawimy różne kierunki i tedencje w islamie. Teoria proroctwa odgrywała również ważną rolę w teorii politycznej muzułmańskiej, w poglądach na „państwo doskonałe".Sąd Ostateczny i życie przyszłe We wczesnych surach Koran często robi aluzje do Sądu Ostatecznego, Dnia Zmartwychwstania itd, z podaniem nadzwyczajnych wydarzeń i zjawisk na ziemi, które będą zapowiadać pojawienie się „osta­tniej godziny". Mówiliśmy już nieco o tym, przed­stawiając treść Koranu. Koran czyni aluzje do róż­nych zjawisk zwiastujących „koniec świata", a te poszczególne fragmenty zostały później jeszcze roz­winięte szczególnie przez tradycjonistów i autorów opowieści budujących, którzy zbierali i analizowali wszystkie szczegóły dla pobudzenia pobożności wier­nych. Pierwszym znakiem zwiastującym „koniec świata" będzie wzrost bezbożności wśród ludzi: świątynia Mekki zniknie, zapomniany będzie Koran, szatan bę­dzie zbierał obfite żniwo w postaci wszelkiego zgor­szenia. Pod koniec czasów ma się też pojawić „An­tychryst" ze Wschodu, co do którego autorzy podają sprzeczne informacje i opisy. Będzie on panował oko­ło czterdziestu dni podczas których zniszczy całkowi­cie ziemię. Potem jednak zostanie zabity i na ziemi zapanuje na pewien czas miłość i szczęśliwość. Po­bożna tradycja muzułmańska przytacza jeszcze wie­le innych znaków zwiastujących koniec tego świata i wezwanie ludzi przez głos trąby do zmartwych­wstania ogólnego i zgromadzenia się na Sąd Osta­teczny. Czyny każdego człowieka, dobre i złe, zare­jestrowane w „księdze" przez dwóch aniołów, będą ważone na wadze. Następnie ludzie będą przechodzić przez most, przerzucony ponad piekłem, cienki jak wlos. Wtedy wstawi się za grzesznikami Muhammad. Bóg przebaczy grzesznikom, „komu zechce", ale naj­surowszy będzie względem politeistów. Piekło według egzegetów muzułmańskich dzieli się na siedem kręgów. W Koranie piekło jest nazywane najczęściej „ogniem" — nar, lub też gehenną — dżahannam. Na ostatnim „piętrze" znajduje się drze­wo zakkum, którego kwiaty są głowami demonów, Kocioł wrzącej smoły i studnia bez dna. W Koranie nie ma wiele opisów cierpień i kar piekielnych; opisy ich znajdujemy u późniejszych autorów, czerpiących ma­teriał z obcych legend. Nie ma wyraźnie przedstawionego odpowiednika czyśćca chrześcijańskiego, a jedynie mówi się w Ko­ranie, (Sura VI) o przestrzeni nieokreślonej bliżej, pomiędzy piekłem a rajem. Co się tyczy raju — dżanna — „ogród", to jest najlepiej przedstawiony w Koranie, a później pięknie opisywany w tradycji pobożnej. Opisy raju, są, jak wiemy, bardzo materialne, a nawet zmysłowe, jeśli będziemy je brali dosłownie. Jednak egzegeci mu­zułmańscy, od dawna, widzieli w tych opisach ale­gorie, bez identyczności i substancji istot przedsta­wianych z rzeczami czy istotami ziemskimi. Tak* na przykład słynne hurysy, dziewice o dużych czarnych oczach, które są do dyspozycji wybranych i ciągle po­zostające dziewicami byłyby z innej esencji, niż zwy­kłe dziewczęta ziemskie. Koran przedstawia je jako wolne od wszelkich „nieczystości" cielesnych i nie­doskonałości moralnych; nie podaje szczegółowych opisów tych dziewic, a czynią to dopiero, i to bardzo szczegółowo, późniejsi autorzy muzułmańscy, groma­dzące wszelkie tradycje, krążące na ich temat. Do tych hurys dodaje się jeszcze łoża wygodne i wszelkie przyjemności stołu, o jakich marzyli wy­głodniali Beduini. Ponadto jeszcze, strumyki płyną­ce mlekiem, miodem i winem. Bez wdawania się w szczegóły opisu życia w zaświa­tach, trzeba tylko stwierdzić, że doktryna o Zmar­twychwstaniu i Sądzie Ostatecznym, z piekłem i ra­jem jako tłem, należy do istoty wiary w islamie.