A A A

W Indiach

W dziedzinie kultury muzułmańskiej dokonywał się • też pewien choć nieznaczny rozwój, nie była to już kultura oryginalna, nowa w porównaniu z przeszło­ścią, raczej naśladownicza z pewnymi wpływami eu­ropejskimi, zwłaszcza w dziedzinie sztuki. Nie stwo­rzono w tym okresie nic oryginalnego w nauce mu­zułmańskiej, ani w filozofii. Z wpływami europejskimi, które się nasiliły w kra­jach muzułmańskich przez penetrację polityczną i gospodarczą, łączy się przenikanie na Wschód muzuł­mański idei filozoficznych, społecznych i nowych o-siągnięć w dziedzinie nauki. Przyczyniło się to da przebudzenia i wrzenia intelektualnego w tym ciągle w średniowiecznej atmosferze tkwiącym świecie mu­zułmańskim, co z kolei prowadziło do zrodzenia się różnych ruchów reformatorskich w 'islamie, począw­szy już od XVIII w., nasilających się znacznie w wie­ku XIX. Temu zagadnieniu poświęcimy specjalny rozdział. Wspomnieliśmy już wyżej, iż bractwa religijne o tendencjach mistycznych rozpowszechniły się bardzo w tym omawianym okresie poklasycznym i przyczy­niły się bardzo do pokojowego rozszerzania się isla­mu (m. in. na Archipelagu Malajskim i w Afryce). Niekiedy te bractwa religijne w Turcji Osmańskiej rosły na sile począwszy od XIII w. i stawały się orga­nizacjami masowymi, skupiając wokół siebie głównie przedstawicieli warstw niższych, zubożałych — chło­pstwo na pierwszym miejscu. Były tam znane przede wszystkim takie bractwa jak Mewlewici, Baktaszy-ci i szczególnie bojowa organizacja bractwa Kyzyl-baszów. Powiązani z wrogimi szyickimi Safawidami, władcami Persji, stali się oni bardzo niebezpieczni dla państwa osmańskiego. Tak więc. bractwa religij­ne w Turcji Osmańskiej odgrywały bardzo ważną ro­lę społeczno-polityczną, a władza centralna sułtana--kalifa musiała liczyć się z nimi. Charakteryzując islam w Indiach powiedzieć nale­ży, iż został on tam zaszczepiony na nowym podłożu duchowym, na gruncie tradycji filozoficzno-religij-nych hinduskich o tendencjach kontemplacyjnych i panteistycznych, a do tego w społeczeństwie o orga­nizacji kastowej. Islam miał więc odegrać w Indiach bardzo ważną, pozytywną rolę społeczną polegającą na niwelowaniu wielkich różnic społecznych. Religia ta głosiła równość wszystkich wiernych wobec Boga--Ąllaha. ' Oficjalnie w Indiach Wielkiego Mogoła panował islam ortodoksyjny sunnicki ze szkołą prawną hana-ficką (która też była szkołą oficjalną w Turcji Osmań­skiej), jednak w części południowej Indii był również rozpowszechniony szyizm w postaci imamickiej, jak fi w postaci ismailickiej, co zawdzięczać należy bliskim kontaktom władców muzułmańskich Indii z szyicką Persją. Specyficzna atmosfera duchowa Indii, tradycje hin­duizmu i buddyzmu, sprzyjały bardzo rozkwitowi mi­stycyzmu — sufizmu oraz krzewieniu się tam bractw religijnych mistycznych, których celem było m. in. szerzenie islamu w sposób pokojowy. Jak twierdzą specjaliści, zajmujący się islamem w Indiach, około dwóch trzecich muzułmanów na tym obszarze należy do bractw religijnych. Pierwsze bractwa religijne muzułmańskie powstały w Indiach już w XII i XII w. Najbardziej znane na obszarze Indii to wczesne bractwa: Suhrawardijja i Czistijja. Stopniowo po­większała się liczba tych zgromadzeń religijnych i ro­sła ich popularność, co łączyło się z nasileniem mi­stycyzmu w Indiach w XIV i XV wieku. Oprócz tych dwóch wymienionych bractw bardzo popularne były trzy inne: Kadirijja, Nakszbandijja — te dwa bardzo znane i w innych krajach muzułmańskich — oraz Szattarijja. Obok tych było jeszcze co najmniej czter­naście innych bractw też dobrze znanych w Indiach. Bractwa muzułmańskie przyjmowały nazwy od imion swoich założycieli. Było już tradycją, iż każdy założy­ciel danego bractwa uchodził później^ za „świętego", któremu budowano mauzoleum odwiedzane przez członków jako miejsce święte. W Persji szyickiej, po ustanowieniu szyizmu reli­gią państwową wzmógł się ruch religijny mistyczny i bogata twórczość intelektualna związana z ideologią szyicką. Pojawiło się tam m. in. wielu myślicieli reli­gijnych, którzy rozwijali myśl mistyczną sławnego mistyka arabskiego Ibn Arabiego. W dziedzinie kultury muzułmańskiej dokonywał się • też pewien choć nieznaczny rozwój, nie była to już kultura oryginalna, nowa w porównaniu z przeszło­ścią, raczej naśladownicza z pewnymi wpływami eu­ropejskimi, zwłaszcza w dziedzinie sztuki. Nie stwo­rzono w tym okresie nic oryginalnego w nauce mu­zułmańskiej, ani w filozofii. Z wpływami europejskimi, które się nasiliły w kra­jach muzułmańskich przez penetrację polityczną i gospodarczą, łączy się przenikanie na Wschód muzuł­mański idei filozoficznych, społecznych i nowych o-siągnięć w dziedzinie nauki. Przyczyniło się to da przebudzenia i wrzenia intelektualnego w tym ciągle w średniowiecznej atmosferze tkwiącym świecie mu­zułmańskim, co z kolei prowadziło do zrodzenia się różnych ruchów reformatorskich w 'islamie, począw­szy już od XVIII w., nasilających się znacznie w wie­ku XIX. Temu zagadnieniu poświęcimy specjalny rozdział.Powiązani z wrogimi szyickimi Safawidami, władcami Persji, stali się oni bardzo niebezpieczni dla państwa osmańskiego. Tak więc. bractwa religij­ne w Turcji Osmańskiej odgrywały bardzo ważną ro­lę społeczno-polityczną, a władza centralna sułtana--kalifa musiała liczyć się z nimi. Charakteryzując islam w Indiach powiedzieć nale­ży, iż został on tam zaszczepiony na nowym podłożu duchowym, na gruncie tradycji filozoficzno-religij-nych hinduskich o tendencjach kontemplacyjnych i panteistycznych, a do tego w społeczeństwie o orga­nizacji kastowej. Islam miał więc odegrać w Indiach bardzo ważną, pozytywną rolę społeczną polegającą na niwelowaniu wielkich różnic społecznych. Religia ta głosiła równość wszystkich wiernych wobec Boga--Ąllaha. ' Oficjalnie w Indiach Wielkiego Mogoła panował islam ortodoksyjny sunnicki ze szkołą prawną hana-ficką (która też była szkołą oficjalną w Turcji Osmań­skiej), jednak w części południowej Indii był również rozpowszechniony szyizm w postaci imamickiej, jak fi w postaci ismailickiej, co zawdzięczać należy bliskim kontaktom władców muzułmańskich Indii z szyicką Persją. Specyficzna atmosfera duchowa Indii, tradycje hin­duizmu i buddyzmu, sprzyjały bardzo rozkwitowi mi­stycyzmu — sufizmu oraz krzewieniu się tam bractw religijnych mistycznych, których celem było m. in. szerzenie islamu w sposób pokojowy. Jak twierdzą specjaliści, zajmujący się islamem w Indiach, około dwóch trzecich muzułmanów na tym obszarze należy do bractw religijnych. Pierwsze bractwa religijne muzułmańskie powstały w Indiach już w XII i XII w. Najbardziej znane na obszarze Indii to wczesne bractwa: Suhrawardijja i Czistijja. Stopniowo po­większała się liczba tych zgromadzeń religijnych i ro