A A A

Próba wspólnoty ludności

Po likwidacji kalifatu osmańskiego w 1924 roku przez Kamala Atatürka, świat islamu został pozba­wiony jednolitego, tradycyjnego zwierzchnictwa du­chowego, jakim był poprzez wieki kalifat. Nie dziw więc, że wśród intelektualistów muzułmańskich, szczególnie w krajach arabskich i w społecznościach muzułmańskich subkontynentu Indii pojawiły się próby utworzenia jakiejś instytucji zwierzchniej w świecie islamu, która mogłaby przejąć inicjatywę jed­ności działania w nowej epoce historycznej. Podjęto w tej dziedzinie zarówno prace teoretyczne, jak i pe­wne kroki praktyczne zmierzające ku powołaniu do życia, jeśli już nie kalifatu w duchu tradycyjnym, to przynajmniej jakiejś jego namiastki czy odpowied­nika. Dążenia do ustanowienia kalifatu , pojawiły się wśród intelektualistów muzułmańskich wychowanych w szkole wielkich reformatorów islamu, jak Dżamal al-Afghani oraz jego najwybitniejszy uczeń Muham­mad Abduh. Wiemy już z poprzednich rozważań, iż zapoczątkowali oni wielki ruch odnowy w islamie, omal we wszystkich jego dziedzinach. Nawiązywały do niego prawie wszystkie późniejsze ruchy religijne, odnowicielskie i reformatorskie w islamie, a wśród nich najsilniejszy ruch religijno-polityczny jakim jest organizacja Braci Muzułmańskich. Próbę teoretycznego opracowania całego „planu re­formy" łącznie z powołaniem "Ho życia kalifatu podjął wybitny uczeń Muhammada Abduha w Egipcie, Ra-szid Rada oraz jego zwolennicy i kontynuatorzy sku­pieni wokół czasopisma „Al-Chilafa". Raszid Rida jest autorem dzieła pt. „Al-Chilafa au-imama al-uz-ma" („Kalifat lub najwyższy imamat", 1925). Głosi on nawrót do źródeł podstawowych islamu, Koranu i sunny, stwierdzając, iż społeczność muzułmańska zboczyła z prawej drogi już od czasu panowania Mu'-awiji. Zagadnieniem kalifatu i władzy w islamie zajmo­wał się również inny przedstawiciel „modernistów" religijnych, szajh Al-Azharu, Ali Abd ar-Razik, autor dzieła zatytułowanego Al-Islam wa-usul al-hukm („Islam i zasady władzy", 1925). Stoi on na nieco in­nym stanowisku teoretycznym, oddzielając wyraźnie domenę „religii" din i „domenę państwa" — daula, zaznaczając, iż prorok islamu miał do spełnienia tylko religijną misję, a prawdziwa władza świecka zaczęła się dopiero od pierwszego kalifa — Abu Bakra. Jego koncepcja została jednak zdecydowanie potępiona przez autorytet Al-Azharu, a sam autor został wyklu­czony z grona ulemów tej uczelni muzułmańskiej. „Ruch kalifatu" miał również swoich zwolenników w innych krajach muzułmańskich, m. in. w Indiach, gdzie też miał swoich teoretyków. Teoretyczne tę­sknoty do odnowienia kalifatu pociągnęły za sobą pe­wne próby praktycznej realizacji tego symbolu jed­ności całej społeczności muzułmańskiej, jakim były „powszechne kongresy islamu". Dwa kongresy mia­ły miejsce w 1926 roku — jeden w Mekce a drugi w Kairze. Cel jaki sobie stawiano — ponowne usta­nowienie kalifatu — nie został jednak osiągnięty. Nie ustały jednak wysiłki zmierzające ku temu ce­lowi. Trzeci „kongres powszechny" w Jerozolimie w 1931 roku, też nie przyniósł konkretnych rezultatów, jednak zamanifestował on dobitnie pragnienie jedno­ści i solidarności, które jest ciągle żywe w świecie is­lamu, mimo zróżnicowań narocjpwych i kulturalnych. Po tych różnych wysiłkach zmierzających do utwo­rzenia jednej powszechnej instytucji muzułmańskiej zdołano osiągnąć porozumienie i utworzono „Konfe­rencję Muzułmańską", która powstała w maju 1971 roku, po spotkaniu na szczycie królów i prezydentów* państw muzułmańskich w Rabacie (Maroko), jakie 'miało miejsce we wrześniu 1969 roku i ministrów spraw zagranicznych państw muzułmańskich w Dżid-da (Arabia Saudyjska) w marcu 1970 roku oraz Ka-raczi (Pakistan) w grudniu 1970 roku. Członkami tej zwierzchniej instancji ogólnomuzułmańskiej zostały wszystkie państwa muzułmańskie a Sekretariat Ge­neralny tej „Konferencji Muzułmańskiej" mieści się w Dżiddzie. W lutym 1974 roku miała miejsce druga konferen­cja szczytowa szefów państw muzułmańskich w La-hore. Obok spotkań o charakterze ogólnopaństwowym odbywały się również konferencje poświęcone powo­łaniu do życia organów specjalnych „Konferencji Mu­zułmańskiej", jak Międzynarodowa Muzułmańska A-gencja Prasowa (kwiecień 1971), Muzułmański Bank Rozwoju z siedzibą w Dżiddzie (sierpień 1972). Główne cele, jakie stawia sobie „Konferencja Mu­zułmańska" to umocnienie solidarności i współpracy krajów muzułmańskich w dziedzinie ekonomicznej, społecznej i kulturalnej, dążenie do eliminacji wszel­kich form dyskryminacji, popieranie walki wyzwo­leńczej ludu Palestyny oraz koordynowanie wysiłków zmierzających do zabezpieczenia miejsc świętych.Pielgrzymka do Mekki jako czynnik jedności i solidarności świata islamu Mówiąc o jedności świata islamu warto poświęcić nieco uwagi tradycji odbywania corocznej pielgrzym­ki do Mekki, al-hadżdż i wielkiej roli, jaką odgrywała poprzez wieki i odgrywa nadal dla umocnienia wspól­noty religijnej, a ściślej mówiąc ideologicznej w ca­łym świecie islamu. Jest to, jak mówią sami muzuł­manie, doroczna wszechmuzułmańska „konferencja", na którą przybywają muzułmanie z różnych krajów i kontynentów, zbierają się razem i dyskutują swoje problemy. Pielgrzymka jest symbolem więzi, która łączy muzułmanów całego świata, grupuje bowiem lu­dzi różnych ras, mówiących różnymi językami i wy­wodzących się z różnych kręgów kulturowych. Rytuał pielgrzymki, określony przez Proroka 14 wieków temu, nie uległ istotnej zmianie, jedynie pe­wne aspekty tej wielkiej uroczystości nieco się zmie­niły. Karawany pielgrzymkowe składające się z koni i wielbłądów, które jeszcze niecałe 100 lat temu wy­ruszały bardzo uroczyście do Mekki z Damaszku, Ka­iru i Bagdadu zostały zastąpione przez odrzutowce typu Boeing lub inne nowoczesne samoloty pasażers­kie. Dzięki temu liczba pielgrzymów zwiększa się z roku na rok, w 1977 roku wynosiła 1.628 tysięcy wier­nych. Władze saudyjskie dokładają wszelkich starań, aby sprostać wymogom, jakie niesie ze sobą coraz więk­sza liczba ludzi przybywających do Mekki na piel­grzymkę. Budowane są więc specjalne miasteczka, rozbudowywane drogi i lotniska, zapewnia się pomoc sanitarną i lekarską. Rozbudowy wymaga również sławny meczet w Mekce, otaczający Al-Kabę, który obecnie jest w stanic pomieścić 300 tysięcy wiernych.