A A A

Prawo-Szarfa

Największą zbrodnią w islamie jest odstępstwo od wiary — następnie kolejno: morderstwo, nierząd, sodomia, picie wina, kradzież, fałszywe świadectwo, oszczerstwo, odmawianie jałmużny prawem przepi­sanej. Aspekt religijny i aspekt świecki czynów lu­dzkich omal pokrywa się ze sobą w islamie. Tak więc, zarówno wymogi religijne, które określają stosunek człowieka do Boga, obowiązek oddawania Mu czci, jak i normy postępowania człowieka-muzułmanina w społeczności zostały uregulowane przepisami pra­wnymi. Mówiąc krótko, można wyróżnić w prawie muzuł­mańskim, z jednej strony, reguły i przepisy dotyczą­ce kultu religijnego, a z drugiej — przepisy prawne, odnoszące się do bardziej świeckiej sfery działalnoś­ci człowieka. Scharakteryzujemy krótko jedne i dru­gie. A. Obrzędy religijne — przepisy rytualne w islamie Islam jako religia opiera się na „pięciu filarach" — arkan ad-din, którymi są: „wyznanie wiary" — szahada; „modlitwa" — sałat; „post" — saum, „jał­mużna prawem przepisana" — zakat, i „pielgrzymka do Mekki" — hadżdż. Niektórzy autorzy dodają je­szcze jeden „filar", a mianowicie „wojnę świętą" — dżihad; przyjmuje to szczególnie sekta charydży-tów. Jest bardzo ważne w islamie, iż te zewnętrzne prze­jawy kultu religijnego posiadają pełną wartość tylko wtedy, kiedy łączą się z jakąś „intencją" — nijja, jasno wyrażoną. Jest to podkreślane wielokrotnie w różnych „tradycjach religijnych" — hadisach. Je­dna z nich mówi np.: „Uczynki będą sądzone według intencji i każdemu człowiekowi będzie się liczyć w miarę jego intencji". Kolejno omówimy pokrótce te „pięć filarów" islamu. 1. „Wyznanie wiary" — szahada Wyznanie wiary w islamie jest bardzo krótkie i jasne: „Nie ma bóstwa oprócz Boga Allaha, a Mu-hammad jest posłańcem Boga" — La ilaha Ula Allahu wa-Muhammad rasul Allahi. Przez wypowiedzenie tej formuły zostaje się muzułmaninem. Wierny mu­zułmanin powinien ją recytować we wszystkich waż­nych okolicznościach życia, a tak samo w obliczu śmierci. Ten akt wyznania wiary, obowiązujący przy przyjmowaniu islamu, polega na uroczystym stwier­dzeniu jedyności Boga, jak również charakteru pro­roczego misji Muhammada. Słowo szahada oznaczać może również, w szerszym tego pojęcia znaczeniu, świadectwo składane przez muzułmanina, który wal­czy za wiarę i ginie w walce; staje się on w ten spo­sób „świadkiem" — szahid czyli męczennikiem. Ko­ran wyraźnie mówi o „świadku-męczenniku" — szahid, lecz tylko o tych, „którzy zostali zabici „na drodze Allaha". To „męczeństwo" za wiarę jest pod­kreślane później w tradycjach, i prawdopodobnie zostało przejęte pod wpływem chrześcijaństwa. Wia­domo, iż taki „męczennik" — szahid wejdzie bezpo­średnio do raju, bez przesłuchania go przez aniołów strzegących grobów, i zajmie on miejsce w niebie tuż przy tronie Boga. Kiedy zaczęto przesadnie glory­fikować to „męczeństwo" za wiarę, teologowie orto­doksyjni uznali za konieczne stwierdzić, iż wypeł­nianie obowiązków i uczynków „pokojowych" jak post, modlitwa, recytacja Koranu i inne jest równie ważne jak „świadczenie o wierze" na „drodze Alla­ha" czyli ofiara życia w obronie wiary. 2. „Modlitwa" — sałat Modlitwa rytualna polega na pewnym zespole ge­stów i słów, rygorystycznie ustalonych, które zawie­rają skłonienia ciała i wybijanie pokłonów z równo­czesnym wymawianiem odpowiednich formuł religij­nych i modlitw, czy wersetów Koranu. Modlitwa jest wzmiankowana w Koranie, w pier­wszych „objawieniach" koranicznych, lecz w swojej formie aktualnej była prawdopodobnie ustalona po dacie hidżry, być może pod wpływem rytuału he­brajskiego. Początkowo, w okresie mekkańskim, naj­ważniejsze dla muzułmanina było: wierzyć w Boga, odrzucić kult bożków i recytować wersety Koranu.Pięciokrotna modlitwa w ciągu dnia i części nocy obowiązuje każdego muzułmanina dorosłego i zdro­wego umysłowo; chorzy są zwolnieni, jednak powinni to uczynić później. Kto zaniedbuje modlitwy jest uważany za „niewiernego" — kajir. Odprawienie modlitwy wymaga wypełnienia pewnych wstępnych przygotowań, przede wszystkim wierny powinien się „oczyścić". Ma to istotne znaczenie dla odprawienia ważnej modlitwy. Jest nawet tradycja przypisywana Prorokowi, która głosi: „Czystość jest połową wia­ry". Prawo rytualne muzułmańskie rozróżnia dwa stany nieczystości: nieczystość mniejsza, spowodowa­na przez kontakt z jakimś nieczystym przedmiotem, czy też przez zaspokojenie potrzeb naturalnych itp; nieczystość całkowita, spowodowana przez stosunki seksualne, polucję nocną, menstruację i poród. Tym dwom stanom nieczystości odpowiadają dwojakiego rodzaju „oczyszczenia" — tahara. Zwykła ablucja — wodą powinna być zawsze praktykowana przed mo­dlitwą. Polega ona na tym, że wierny myje sobie twarz, ręce i dalej przedramię aż do łokci, następnie prawą rękę, zamoczoną w wodzie, przesuwa sobie po głowie, dalej, myje sobie jeszcze nogi. Kiedy bra­kuje wody, to można zastąpić ją piaskiem. Jeśli cho­dzi o tę wielką nieczystość, to wymaga ona całkowi­tego i bardzo szczegółowego umycia, wyłącznie w wo­dzie. Wszelkie zabrudzenie w czasie modlitwy, czyni ją nieważną. Wierny powinien być ubrany w czasie modlitwy, zgodnie z prawem. Kobiety w czasie mo­dlitwy odkrywają sobie twarz i ręce. Modlftwę można odprawiać w meczecie lub poza meczetem, w domu a nawet na wolnym powietrzu, z wyłączeniem grobów i miejsc nieczystych. Modlą­cy, zgodnie z tradycją dawną, ma się zwracać twarzą w kierunku MekkiModlitwa rytualna składa się z następujących ele­mentów: Modlący się stoi, z rękami otwartymi na wyso­kości ramion, i wypowiada formułę pochwalną: „Al-lah jest wielki!" — Allahu akbaru, która stanowi nie­jako wprowadzenie wiernego do stanu sakralizacji — ihram. Pozostając dalej w pozycji stojącej, modlący się wkłada lewą rękę do prawej i recytuje surę „Otwierającą" — Fatiha Koranu. Następnie, modlący skłania się w ten sposób, że jego dłonie znajdują się w kontakcie z kolanami; jest to tzw. ruku — „Głęboki skłon". I znowu wierny wyprostowuje się — itidal i po­dnosi ręce do góry, mówiąc: „Bóg słucha tego, kto Go wysławia". 5. Następnie modlący się klęka na kolana, kładzie też ręce na „ziemi" i pada na twarz — bije pokłony w ten sposób, że jego nos dotyka ziemi; jest to sudżud — „wybijanie pokłonów, kulminacyjny punkt modlitwy. Pozostając dalej na kolanach, modlący przysia­da na piętach — dżulus lub kuud. I po raz drugi następuje padanie na twarz wzglę­dnie wybijanie pokłonów — sudżud. Ta całość kolejnych pozycji, począwszy od recy­tacji sury „Otwierającej", tworzy jedną raka — „składanie ciała do modlitwy". Modlitwa odprawiana w południe, popołudniu i nocą obejmuje cztery takie raka; zaś modlitwy o świcie i o zachodzie słońca wy­magają tylko dwa lub trzy raka. Jeszcze trzeba dodać, iż po każdym wybiciu pokło­nów, modlący się przysiada, z podwiniętymi nogami, i recytuje kolejno: „wyznanie wiary" — szahada, które się powinno powtórzyć po każdych dwóch raka, a następnie odmawia się modlitwę specjalną za Pro­roka i w końcu formułę: „Nad wami (dla was) po­zdrowienie i miłosierdzie Allaha!", wymawiane dwu­krotnie, zwracając się najpierw na prawo a potem na lewo: pozdrowienie to jest skierowane do wiernych i do aniołów stróżów. Stanowi to zarazem formułę „desakralizacji" — taslimat at-tahlil, która kończy stan, do jakiego modlący się został wprowadzony przez wymówienie formuły początkowej: „Bóg jest wielki!" — Allahu akbaru. Tak się kończy modlitwa. Poza tą obowiązkową modlitwą rytualną są je­szcze inne modlitwy dobrowolne, uświęcone tradycją, z których najbardziej znana jest „modlitwa nocna" — sałat al-lajl, odpowiednik „czuwania" w chrześci­jaństwie. Ponadto są jeszcze modlitwy polegające na różnych prośbach, odmawianych z różnych okazji, jak prośba o deszcz, modlitwy specjalne w czasie dwóch świąt muzułmańskich, prośba przed jakąś wa­żną decyzją, itp. Szczególnie jednak ważna jest „modlitwa za zmar­łych" — sałat dla al-majjit, sałat ał-dżanaza i jest to obowiązek wiernego względem każdego zmarłego muzułmanina. Przy tej ceremonii, imam staje u we­zgłowia noszy; jeśli chodzi o mężczyznę, a od strony stóp, jeśli chodzi o kobietę, i po sformułowaniu in­tencji, recytuje cztery razy „formułę" takbir: „Bóg jest wielki!" wznosząc ręce do góry, po pierwszym ta­kbir, recytuje surę „Otwierającą", po drugim — mo­dlitwę za Proroka, po trzecim — modlitwę za zmar­łych, po czwartym — odmawia modlitwę za obecnych przy tej ceremonii. Modlitwa pięciokrotna, przepisana prawem, jest odprawiana zwykle oddzielnie, pojedynczo. Jednak jest godne polecenia, by odprawiać modlitwę wspól­nie, szczególnie w meczecie, kiedy się zbierze więk­sza liczba osób. Wierni ustawiają się w szeregach, jeden za drugim (kobiety z tyłu), z twarzami zwró­conymi ku niszy-mihrabowi, wskazującemu kierunek do Mekki, przed nimi staje imam, który przewodni­czy wspólnej modlitwie. Ta wspólna modlitwa staje się obowiązkiem w piątki — sałat al-dżuma. Składa się ona z ,.przemówienia-kazania" — chutba i od­prawienia dwóch, raka. Jeszcze należy do>dać, że do pięciokrotnej modlit­wy wzywa muzułmanin z minaretu, który wznosi się na jednym z rogów meczetu. „Wezwanie" — azan (ezan) do obowiązującej modlitwy składa się z kilku inwokacji, następujących po sobie, stanowiących właściwie wyznanie wiary i wezwanie do modlitwy „Allah jest wielki! Zaświadczam, że nie ma bóstwa prócz Allaha! Zaświadczam, że Muhammad jest po­słańcem Allaha! Przybywajcie do modlitwy! Przy­bywajcie do pomyślności! Allah jest wielki! Nie ma innego bóstwa oprócz Allaha!." Te inwokacje są po­wtarzane kilkakrotnie, różnie w zależności od szko­ły prawnej.