A A A

Królestwo Arabów

Nowa dynastia zaczęła swoje panowanie w 37 roku hidżry. Wywodziła się z rodziny mekkańskiej z rodu Umajja, stąd jej nazwa. Stolica państwa została prze­niesiona do Damaszku, leżącego w byłej prowincji bizantyjskiej, gdzie też kalifowie omajadzcy korzy­stali z tradycji administracyjnych bizantyjskich. Święte miasta Al-Hidżazu — Mekka i Medyna stały się teraz miastami prowincjonalnymi, zachowującymi dawne tradycje arabskie i tradycje pierwotnego isla­mu. Podczas piętnastu lat swego panowania Mu'awi­ja był władcą niepodzielnym, umocnił jedność poli­tyczną i moralną świata arabskiego i podjął dalsze podboje, szczególnie na wschodzie, w Azji Środkowej: Arabowie zdobyli Herat, potem cały Afganistan. Mu'-awija stworzył też pierwszą flotę arabską do walki z Bizancjum. Muawija, mimo swojego zwycięstwa nad Alim, musiał jeszcze pokonać wiele trudności, by całkowicie opanować sytuację w kalifacie. Po śmierci Alego dwaj jego synowie, Al-Hasan i Al-Husajn prowadzili dalej walkę. Ostatecznie drugi syn Alego Al-Husajn pretendujący do tronu kalifa — jak i wielu jego zwo­lenników padli w krwawej bitwie pod Karbalą (Irak w 680 r.), gdzie Al-Husjan poniósł śmierć „męczeń­ską" pod dziesięcioletnim oporze. Karbala stała się od tego czasu świętym miastem szyitów, a pamiątkę tej krwawej bitwy i męczeńskiej śmierci Al-Hasajna szyici do dziś dnia obchodzą krwawe „pasje" w pier­wszych dniach miesiąca muzułmańskiego muharrama tzw. aszura (od aszara = 10), a które polegają na ucze­stniczeniu w pobożnym pochodzie, biczowaniu się do krwi i wznoszeniu okrzyków na cześć Al-Husajna. Mu'awija pokonał też innego przeciwnika w samej Arabii, antykalifa Abd Allaha Ibn az- Zubajra. Przed śmiercią wyznaczył następcą swojego syna Ja-zida, który kontynuował dzieło ojca. Kalifowie omajjadzcy następowali szybko po sobie w ciągu pierwszej połowy VIII w. Poza dość długim panowaniem Hiszama (724—743), dzielnym zdobyw­cą, inni mniej dbali (za wyjątkiem kalifa Abd al--Malika) o sprawy państwa i swoich poddanych, co też miało doprowadzić w końcu do dekadencji tej dyna­stii. Zanim jednak to nastąpiło Arabowie zdołali do­konać dalszych wielkich podbojów, na wschodzie i na zachodzie. Na wschodzie wojska arabskie w zwycięs­kim pochodzie dotarły do granic Chin i Indii, wkra­ czając do prowincji Sind ok. 715 roku. Na zachodzie trwał też triumfalny pochód poprzez Afrykę Półno­cną aż do Atlantyku. Dzielny wódz arabski sławny Sidi Ukba, założył miasto Kajrawan w 670 r., jako główną kwaterę wojskową, która niebawem miała się stać bardzo ważnym ośrodkiem religijnym i kultural­nym całego Maghrebu. Początkowo Berberowie byli wrogo nastawieni do nowych władców arabskich, jednak w ciągu kilku lat ten wojowniczy lud przy­jął islam i Berberzy stali się w następnych latach dzielnymi sprzymierzeńcami Arabów, kiedy ci poma­szerowali na Hiszpanię. Wojska arabsko-berberskie szybko opanowały południową część Maroka, Tanger i Baleary. Począwszy od 711 r. Muza ibn Nusajr, gu­bernator Ifrikijji (dziś Tunezja), i jego wyzwoleniec Tarik zaczęli podbój Hiszpanii zakończony w ciągu siedmiu lat. Hiszpania zajęta przez Wizygotów była chrześcijańską tylko z nazwy, lud tamtejszy oczeki­wał wyzwolenia. Arabowie okazali się ich wybawca­mi. Kawaleria arabsko-berberska odniosła zwycięst­wo nad piechotą Wizygotów, a zajęcie Toledo przez wojska muzułmańskie położyło kres panowaniu Go­tów w Hiszpanii. Warto zauważyć, iż nazwa Gibraltar datuje się od czasu podboju arabskiego i pochodzi od arabskiego wyrażenia Dżabal Tarik — „Góra Tarika". Po opanowaniu Hiszpanii wojska arabskie posunę­ły się dalej na północ, przekroczyły Pireneje i skie­rowały się ku południowej Francji, złupili m.in. Bor­deaux i inne miasta francuskie. Dopiero Karol Młot przeciwstawił się zwycięskiemu pochodowi Arabów we Francji, zadając im klęskę pod Tours i Poitiers w 732 roku. Tak więc z początkiem VIII w. imperium arabsko--muzułmańskie Omajjadów rozciągało się od granic Chin i Indii na wschodzie do Atlantyku i Hiszpanii na zachodzie. Stolicą tego wielkiego państwa był Da­maszek, religią i ideologią — islam, a językiem ofi­cjalnym, obowiązującym w całym kraju — język arabski. Omajjadzi bowiem nie tylko dokonali wielkich podbojów, lecz również stworzyli doskonałą organiza­cję rozległego imperium arabsko-muzułmańskiego, zaprowadzili jednolitą administrację i sądownictwo. Szczególnie wielkie zasługi na tym polu położył kalif Abd al-Malik (685—705). Jest on słusznie uważany przez historyków za głównego twórcę potęgi roz­ległego imperium arabskiego. Przeprowadził szereg reform państwowych • i administracyjnych, które miały na celu stworzenie prawdziwie arabskiego pań­stwa i zjednoczonego narodu arabskiego — stosując się nie tylko do nakazów Koranu i sunny Proroka, lecz również korzystając z wzorów państwa bizan­tyjskiego. To, czego Muhammad dokonał w Arabii, jednocząc luźne plemiona arabsko-beduińskie w je­dną społeczność arabsko-muzułmańską, spojoną ideo­logią islamu, Abd al-Malik uczynił dla wielkiego im­perium arabskiego, złożonego z różnych prowincji, o różnych tradycjach państwowych, religijnych, kul­turalnych, językowych itd. Zanim Omajjadzi odeszli z areny politycznej zdołali oni również zbudować silne podstawy jedności kul­tury i cywilizacji arabsko-muzułmańskiej, która mia­ła utrzymać się poprzez wieki mimo późniejszego rozbicia politycznego w kalifacie abbasydzkim. Oprócz tych wszystkich osiągnięć, o których wyżej wspomnieliśmy, należy jeszcze dodać, iż Omajjadzi byli również protektorami sztuki. Za ich panowa­nia powstały wspaniałe budowle: meczety i pałace, szczególnie wielkie meczety w Jerozolimie — Kubbat as-Sachra oraz w Damaszku — Wielki Meczet Omaj­jadów, czy w Kajrawan — Meczet Sidi Ukba, które do dziś świadczą o geniuszu ich budowniczych. Za Omajjadów zaczęły się też studia nad prawem islamu, których celem było rozwinięcie podstaw pra­wa muzułmańskiego zawartych w Koranie i sunnie Proroka. Pełny rozkwit prawa muzułmańskiego i po­wstanie szkół, jak i innych nauk religijnych i świec­kich, miał nastąpić za następnej dynastii — Abbasy­dów. Z ostatnim kalifem omajjadzkim, Marwanem II (744—750), kończy się „królestwo Arabów", najwspa­nialsza epoka w dziejach narodu arabskiego, kiedy to język arabski rozbrzmiewał od granic Chin i Indii aż do Atlantyku i Hiszpanii, oficjalny język państwa, religii, literatury, filozofii i nauki arabsko-muzuł-ńskiej.