A A A

Bracia Muzułmańscy

Stowarzyszenie Braci Muzułmańskich jest bardzo żywotną organizacją religijno-polityczną we współ­czesnym islamie, która kroczy po drodze wielkich re­formatorów muzułmańskich, jak Dżamal ad-Din al--Afghani i Muhammad Abduh, głoszących nawrót do pierwotnych źródeł islamu — Koranu i sunny, z tą tylko różnicą, że Bracia Muzułmańscy kładą silny na­cisk na program działania, a mniej na studia doktry­nalne. Od czasu swego powstania w Egipcie w 1928 roku Bracia Muzułmańscy przechodzili różne koleje, osiągnęli wielkie wpływy polityczne tak w Egipcie jak i w innych krajach arabskich i muzułmańskich, póź­niej doznali niepowodzeń i byli prześladowani, by znowu w ostatnich latach wypłynąć na arenę życia politycznego. Założyciel Stowarzyszenia Braci Muzułmańskich, Hasan al-Banna, utalentowany organizator, gorliwy muzułmanin i prawdziwy trybun ludowy, uważał, jak wielcy reformatorzy muzułmańscy przed nim, iż is­lam popadł w dekadencję na skutek wielu wypaczeń, jakim uległ w ciągu historii i może odzyskać swoją si­łę i skuteczność, jeśli powróci do Koranu i sunny, in­terpretując je w duchu nowych czasów i potrzeb, oży­wi dawne tradycje i zwyczaje, które w przeszłości do­prowadziły Arabów i islam do wielkich sukcesów, po­litycznych i kulturalnych. Podkreślał on bardzo moc­no konieczność działalności politycznej, społecznej i ekonomicznej, która miała być przepojona naukami islamu. Dewizą Braci Muzułmańskich, zawierającą e-sencję ich całej doktryny religijno-politycznej, jest maksyma: „Allan jest naszym ideałem, Prorok jest naszym przywódcą, Koran jest naszą konstytucją". Zamach na prezydenta Nasera w 1954 roku, od któ­rego odżegnują się do dziś Bracia Muzułmańscy, a na­stępnie oskarżenie ich we wrześniu 1955 roku o knu-cie spisku z namowy Arabii Saudyjskiej, którego ce­lem miało być obalenie Nasera, stały się okazją do zdelegalizowania Braci Muzułmańskich w Egipcie i zmuszenia ich do działalności podziemnej. Wielu z najbardziej aktywnych działaczy dostało się do wię­zienia, kilku z nich skazano na karę śmierci, a wśród nich wybitnego intelektualistę, czołowego działacza Braci Muzułmańskich, Sajjid Kutba. Ponadto władze egipskie zdołały skłonić szajchów Al-Azharu do potę­pienia tej organizacji, pod zarzutem, iż „przekroczyła ona granice wyznaczone przez Allana, nie odróżniając tego co dobre i złe". Był to wielki cios moralny dla Braci Muzułmańskich. Po dojściu do władzy prezydenta Sadata 15 maja 1971 roku nastąpiła w Egipcie znaczna liberalizacja. W 1975 roku Sadat wydał dekret ułaskawiający wszy­stkich więźniów politycznych a jednocześnie wyraził zgodę na przekształcenie Socjalistycznego Związku Arabskiego (jedynej partii Nasera) w tzw. trybuny a następnie w partie polityczne. Przemiany politycz­ ne, jak również i inne zdarzenia przyczyniły się do te­go, iż Bracia Muzułmańscy mogli znowu powrócić do działalności politycznej. Korzystając z tych sprzyja­jących okoliczności przywódcy Braci Muzułmańskich, którzy zdołali przeżyć prześladowania w okresie nase-rowskim, podjęli się cichego przeorganizowania swo­ich szeregów i odnowienia kadr w całym kraju, dą­żąc do utworzenia prawdziwej partii politycznej. Sta­rali się więc reaktywować swoje pismo ideologiczne Al-Dawa („Wezwanie"). Po różnych perypetiach pi­smo to pojawiło się w czerwcu 1976 roku. Jak wyni­ka z głównych artykułów pierwszych numerów tego miesięcznika (od VI 76 do I 77), założenia filozoficzne Braci Muzułmańskich jak i ich orientacja polityczna sprowadzały się do gwałtownego ataku na system na-serowski i na komunizm. W Egipcie jak gdziekolwiek indziej, zalecały natomiast współdziałanie z rządem Sadata w celu uzyskania jego zaufania i skłonienia go do legalizacji Braci Muzułmańskich jako partii po­litycznej. Analizując różne tendencje pojawiające się wśród członków tego związku wydaje się, iż inspiracją dla podejmowania różnych problemów i decyzji po­litycznych, społecznych i gospodarczych jest dla Bra­ci Muzułmańskich ideologia religijna islamu. Krótko charakteryzując ten ruch religijno-politycz-ny, jaki reprezentują Bracia Muzułmańscy, możemy stwierdzić, iż obecnie stanowią oni najbardziej dyna­miczną i popularną wśród kół muzułmańskich sunni-ckich siłę nie tylko religijną ale i polityczną. Najbli­ższa przyszłość pokaże jaką rolę będzie odgrywać ta , organizacja, nie tylko w Egipcie, ale i w innych kra­jach arabskich i muzułmańskich. Dynamizm i radykalizm polityczny islamu szyic­kiego w Iranie. Rola religii we współczesnym Iranie jest unikalna w tym sensie, iż uznani przywódcy religijni — ulemo-wie, a szczególnie czołowi spośród nich, cieszący się powszechnym autorytetem wśród ludu (i nie tylko wśród ludu), zwani ajatollahami (ajat Allah — „znak Boga", a więc „świątobliwość") odgrywają bardzo i-stotną rolę w opozycji politycznej, która dała o sobie znać ostatnio (od września 1978 r.). Zjawisko to wią­że się, jak już wspominaliśmy, z doktrynami szyicki­mi islamu, który wyznaje ponad 90% Irańczyków. Ulemowie szyiccy są formalnie niezależni od władzy świeckiej szacha; dla nich szach jest uzurpatorem, mają więc, w swoim przekonaniu, prawo do zwalcza­nia tej władzy, szczególnie, kiedy w ich mniemaniu, jest sprawowana na szkodę społeczności religijnej. Po czasowym uspokojeniu się, w pierwszym dzie­siątku lat panowania szacha — Rezy Szacha Pahlawi, przywódcy religijni podnieśli głowę, występując nie tylko jako obrońcy wartości religijnych szy-izmu, lecz również jako obrońcy narodu tak przed u-ciskiem wewnętrznym, jak i przed obcą ingerencją w wewnętrzne sprawy Iranu. Około roku 1959 rozwinęły się, z jednej strony, po­lityczne prądy laickie, a z drugiej — pojawiły się po­nownie wzmożone ruchy opozycji religijnej. Odno­wienie współpracy politycznej przywódców religij­nych, liberalnych i ich zwolenników (głównie w „ba­zarze") znalazło swój punkt kulminacyjny w poważ­nych zamieszkach w czerwcu 1963 roku. Kiedy rząd wydał dekret o reformie rolnej i głosowaniu kobiet (1962—63) przeciwstawił się temu jeden z czołowych przywódców religijnych ajatollah Chomeini, ale głównym celem jego ataku była w rzeczywistości au­tokracja szacha, a m. in. projekt rządu przyznający przywileje kapitularne amerykańskim ekspertom wojskowym i ich rodzinom, znaczne pożyczki ze Sta­nów Zjednoczonych na zakup broni, oraz utrzymy­wanie stosunków dyplomatycznych z Izraelem. W re­zultacie opozycji ajatollah Chomeini został areszto­wany i zesłany do Turcji, co spowodowało wielkie za­mieszki w Teheranie i w innych miastach, pociągając za sobą krwawe ofiary. W październiku 1965 roku Chomeini wyjechał z Turcji do Iraku (gdzie znajduje się znaczna większość szyitów i dwa święte miasta szyickie: An-Nadżaf i Karbala), skąd, do podpisania układów iracko-irań-skich (III 1975 r.) opozycja religijna nadawała audy­cje radiowe na Iran. Pisma i przemówienia Chomei-niego ponownie zaczęły krążyć po kraju. Charakte­ryzowały się one mieszaniną reformizmu i tradycjo­nalizmu; dowodził on m. in., że islam jest przeciwny monarchii.W rezultacie silnych rozruchów religijnych wymie­rzonych przeciwko szachowi i jego rządowi, jak rów­nież przeciwko penetracji politycznej Zachodu, zwła­szcza Stanów Zjednoczonych, doszło do obalenia rzą­dów szacha. Szach Reza Pahlawi musiał opuścić kraj (16.1.1979), a władzę przejęli w swoje ręce zwolennicy Chomeiniego. Ajatollach Ruhullah Chomeini powró­cił do kraju z 15-letniego wygnania (ostatnio przeby­wał we Francji) do Iranu, entuzjastycznie witany przez masy muzułmańskie (1.11.1979). W swoich odez­wach do ,.ludu szyickiego" głosił konieczność powrotu do zasad islamu w życiu społecznym i państwowym (politycznym). Niebawem nowe tymczasowe władze, nowy rząd z premierem Bazarganem na czele, ogłosił referendum, które miało zaakceptować ogłoszenie ..Muzułmańskiej Republiki Iranu", co miało miejsce 30 marca 1979 r. Następnie powołano specjalną komi­sję „konstytucyjną" dla przygotowania nowej kon­stytucji irańskiej opartej na zasadach islamu. , Ten zwrot ku islamowi jako ideologii państwowej, świadczy, z jednej strony o dynamizmie i żywotności islamu, również w naszych czasach, i potwierdza tezę — co podkreślaliśmy na samym początku niniejszej pracy:— iż islam to nie tylko religia lecz i państwo. Jednocześnie dodać należy, iż szyizm jest bardziej „ciasnym", zachowawczym odłamem islamu w porównaniu z głównym trzonem islamu ortodoksyj­nego — sunnizmem, i takim był od samego początku, kiedy powstał (tj. 661 r. n.e:). Islam sunnicki jest bar­dziej: „demokratyczny". Taką była w istocie ta religia w pierwszym okresie swego istnienia.