A A A

Architektura

Mówiąc o sztuce arabskiej i muzułmańskiej, nie można pominąć najbardziej monumentalnej jej gałę­zi — architektury. W tej dziedzinie Arabowie mają ogromne osiągnięcia, które do dziś świadczą najwy-mowniej o ich geniuszu. I one powstawały pod inspi­racją i niejako z nakazu religijnego — islamu. Była to przede wszystkim architektura sakralna, wspaniałe meczety, świątynie Allaha, w których miano głosić Jego chwalę, o przepięknej ornementyce abstrakcyj­nej, arabeskowej, zdobione „wstęgami" pięknie sty­lizowanego pisma arabskiego, głównie wersetami z Koran i mozaikami. Arabowie i muzułmanie innych nacji pozostawili piękne pomniki architektury, wywołujące podziw swoją pomysłowością, wspaniałą konstrukcją i pięk­nem dekoracji artystycznej — we wszystkich regio­nach świata islamu. Były to przede wszystkim me­czety, jak wspomnieliśmy, lecz obok nich również: madrasy, mauzolea oraz wspaniałe pałace, rezyden­cje kalifów i książąt. Zadziwia w nich wszystkich nie­zwykła finezja, smak artystyczny, estetyka i wszę­dzie widoczna inspiracja religijna muzułmańska, o czym np. świadczą piękne zabytki architektury mu­zułmańskiej, arabskiej w Hiszpanii. I pomyśleć, że tworzyli te arcydzieła potomkowie niedawnych Be-duinów, koczujących na pustyniach Arabii pod na­miotami! Meczet, którego pierwowzorem był meczet Proroka w Medynie, budowany był w formie kwadratowej, z podwórzem centralnym, posiadającym pośrodku ba­sen do ablucji, oraz z charakterystycznym później minaretem, (bo pierwotnie było to jakieś zwykłe pod­wyższenie), z czasem rosła liczba minaretów, skąd się wzywa wiernych do modlitwy. Ponieważ rozległe im­perium arabskie rozciągało się na wiele krajów o róż­nych tradycjach architektury, więc stopniowo wytwo­rzyły się różne style architektury sakralnej i świec­kiej arabsko-muzułmańskiej, pod wpływem tych róż­nych tradycji miejscowych. Tak na przykład, za O-majjadów na terenie Syrii i Palestyny rozwijała się architektura arabska pod wpływem architektury chrześcijańskiej, choć powstawały meczety o wyraź­nym obliczu muzułmańskim. Ostatecznie wykształciły się różne style architektury arabskiej i muzułmań­skiej, niearabskiej wśród których możemy wyróżnić pięć głównych typów^ względnie szkół: 1. szkoła ob­szaru Syrii, Palestyny i Egiptu, 2. szkoła obszaru Ma-ghrebu: Tunezji, Algierii, Maroka i Hiszpanii, choć sama Hiszpania arabska _miała swój bardziej specy­ficzny styl mauretański, 3. szkoła Persji (Iranu), 4. szkoła osmańska 5. szkoła indyjsko-muzułmańska. Islam bardzo sprzyjał wszelkiego rodzaju budow­nictwu, nie tylko meczetów, lecz również szkół, szpi­tali, łaźni i karawanserajów, czyli budynków użytecz­ności publicznej, jak też wznoszeniu pięknych pała­ców i zamków — to wszystko dla użyteczności, uprzy­jemnienia i upiększenia życia wiernych wyznawców na tym świecie, jako zapowiedz jeszcze piękniejszego życia w zaświatach. Takie przecież jest założenie isla­mu, jako pełnej ideologii, obejmującej całość spraw ludzkich. Na tym zakończymy nasze krótkie uwagi na temat stosunku islamu do sztuki. Zainteresowanych sztuką arabsko-muzułmańską i muzułmańską w ogóle odsy­łam do dzieł specjalistycznych. Ten rozdział, o kulturze, nauce, filozofii i sztuce a-rabsko-muzułmańskiej, w powiązaniu z islamem^ kończy nasze rozważania na temat klasycznego roz­woju islamu i państwa arabsko-muzułmańskiego, czy­li kalifatu, jak również klasycznego rozwoju islamu jako religii, prawa i kultury arabsko-muzułmańskiej. Z wiekiem XIII kończy się wspaniały, twórczy o-kres rozwoju tej kultury we wszystkich jej aspek­tach religijnych i świeckich, następuje potem, wraz z upadkiem kalifatu Abbasydów w połowie XIII wie­ku, okres coraz większej dekadencji politycznej i kul­turalnej w świecie islamu, mija też ostatecznie wielka epoka hegemonii arabskiej, hegemonii ducha arabs­kiego, inspirującego wolność i tolerancję w kulturze. Nastąpił okres hegemonii tureckiej, mongolskiej i perskiej, kiedy coraz bardziej zaczął się nasilać fana­tyzm i despotyzm w państwie i kulturze muzułmań­skiej, nawrót do tradycji Starożytnego Wschodu. Resztki arabizmu zachowały się jeszcze na Oriencie i w Maghrebie do ko/ica XV wieku, w Egipcie i Syrii za dynastii Mameluków a w arabskiej Hiszpanii w królestwie Granady oraz w mniej znanych państwach arabsko-berberskich w Afryce Północnej do początku XVI wieku.