A A A

Archipelagu Malajskim i w afryce

na Półwyspie Malajskim (dziś Malezja) i in­nych krajach Azji Południowo-Wschodniej Islam docierał na Archipelag Malajski w ciągu XII--XIV w., a umocnił się, również politycznie, w XIV--XVII w. Sumatra została zislamizowana już w XIII w. a od XIV do XVIII w. islam rozprzestrzenił się na wyspach Borneo, Celebes i innych; stamtąd pro­mieniował na Chiny i Kambodżę. Islam przenikał już dość wcześnie na Archipelag Malajski z Arabii, głównie za pośrednictwem kupców; oraz z Indii muzułmańskich. Już między XIV a XVI wiekiem powstało tam kilka sułtanatów muzułmań­skich. To oczywiście jeszcze bardziej wzmocniło po­zycję islamu i przyczyniło się do dalszej jego popu­laryzacji, również w sąsiednich krajach m. in. na Pół­wyspie Malajskim. Jednocześnie, przypomnieć należy, że na Archipe­lagu Malajskim zaczęła się penetracja państw euro­pejskich, już w XVI wieku, a w XVIII wieku umacnia swoje pozycje polityczne na Malajach Holandia. Po­czątkowo wpływy holenderskie na Archipelag prze­niknęły za pośrednictwem Kompanii Wschodniej, na­stępnie jednak od 1798 roku kontrolę nad Archipela­giem Malajskim przejął rząd holenderski. Walkę o niepodległość polityczną podjęła ludność malajska w ciągu XIX wieku, kiedy to zaczęły for­mować się partie polityczne, a wśród nich muzułmań­skie partie o ideologii religijno-politycznej. Jest to już jednak nowsza historia późniejszej Indonezji. Islam indonezyjski jest bardzo specyficzny, nowa religia bowiem zmieszała się tam z dawnymi wierze­niami animistycznymi, z jednej strony, oraz z daw­nymi tradycjami religijnymi panteistycznymi, które przeniknęły na Malaje — z drugiej. Ponadto wpływy muzułmańskie zmieszały się tam z malajskimi struk­turami kulturalnymi: z dawnymi prawami zwycza­jowymi i normami postępowania, z ideami etycznymi i estetycznymi. Wzajemne przenikanie się przepisów religii muzułmańskiej z dawnym „prawem zwycza­jowym" — adat, troskliwie pielęgnowanym przez Ma­tejczyków, stworzyło w rezultacie pewien specyficzny amalgamat religijny i kulturalny. W ten sposób ob­serwujemy w kulturze malajskiej — dziś indonezyj­skiej — wyraźną dwoistość religijno-kulturalną: kul­tura rodzima, wierzenia i zwyczaje miejscowe zmie­szane z tradycją kulturalną indyjską, oraz jednocze­śnie z tym, religia i kultura islamu. Można przy tym powiedzieć, że islam dostarczył aktywnym elemen­tom muzułmańskim ważnej bazy dla stworzenia naro­dowej ideologii politycznej. Tolerancyjne i nie spre­cyzowane oblicze islamu malajskiego, zaszczepionego na mocno zakorzenionym podłożu tradycji rodzimych, sprzyjało w okresie ożywienia patriotycznego powsta­niu nowych kierunków w islamie indonezyjskim: jed­nego bardziej ortodoksyjnego kierunku ludowego i re-formistycznego, o wyraźnych tendencjach społeczno--politycznych. To ożywienie religijno-polityczne na Malajach ujawniło się szczególnie w latach 1911— —1912. Powstały wtedy dwa ugrupowania o ideologii muzułmańskiej: „Stowarzyszenie Muzułmańskie" — Sarekat Islam stojące na gruncie islamu ortodoksyj­nego sunnickiego, oraz odchylającą się od ortodoksji sunnickiej partia Muhammadija (od imienia założy­ciela. Muhammada), mająca za swój główny cel walkę o reformy społeczne i polityczne. W ten sposób ruch odrodzenia narodowego na Malajach łączył się z no­wymi prądami w islamie. Przypominamy jeszcze, że na Archipelagu Malajskim panującą szkołą prawa muzułmańskiego jest szkoła szafi'icka. w Czarnej Afryce „Islam Czarny" nie odegrał wprawdzie większej ro­li w sensie wzbogacenia treści nauk religijnych, ewo­lucji islamu jako prawa i państwa, ponieważ przejął on i naśladował jedynie to, co inne narody muzuł­mańskie już wcześniej osiągnęły, lecz ma duże zna­czenie dla ewolucji społeczno-politycznej i kultural­nej ludów Czarnego Lądu. Pojawił się w Czarnej Af­ryce dość wcześnie, począwszy od VIII w., a bardziej w XI—XII w., przenikając od wschodu i północy w kierunku Sudanu. Konga i obszaru Czadu. Islam przenikał do Czarnej Afryki głównie trzema szlakami: z Egiptu doliną Nilu ku południowi i kie­rował się ku wnętrzu Afryki; z Arabii południowej, z Jemenu i Hadramautu, już od VII w., a silniej zaczął przenikać w IX i X w. Islam kupców i żeglarzy po­siadał w znacznej mierze zabarwienie szyickie — zaj-dyckie; wreszcie z zachodniej części Maghrebu i od strony Afryki Zachodniej docierał islam w postaci charydżyckiej oraz sunnickiej Zabarwiony sufizmem, który występował wśród Berbberów w postaci tzw. marabutyzmu. Islam napotkał w Czarnej Afryce bogate podłoże kulturalne, religijne i zwyczajowe. Stąd też „islam czarny" stanowił w rezultacie amalgamat wierzeń i zwyczajów miejscowych i .praktyk muzułmańskich. Islam afrykański miał wiele cech wspólnych, jednak nie był całkiem jednolity, ponieważ z jednej strony różne były substraty religijne i zwyczajowe w po­szczególnych regionach Afryki, a z drugiej — islam przenikał tam w różnych postaciach: ortodoksyjnej sunnickiej, szyickiej (zajdyckiej), charydżyckiej. Jako ideologia prawnopaństwowa, islam był w Czarnej Afryce ważną siłą integrującą i sprzyjał po­wstawaniu tam organizmów państwowych. W okresie od XII do XVI wieku powstało w Afryce wiele państw o ideologii religijnej muzułmańskiej, a szcze­gólnie znaczną rolę odegrały takie państwa jak Mali w XIV—XV w. i Songhai w XV—XVI w. Między ty­mi krajami a Marokiem, Egiptem i Arabią panowały bardzo ożywione kontakty handlowe i żywa wymia­na religijna i kulturalna. W samym sercu Afryki za­kwitły nauki muzułmańskie — Timbuktu stało się dynamicznym Ośrodkiem myśli muzułmańskiej. W XIV i XV wieku miasto to było siedzibą uniwersy­tetu i wielu szkół muzułmańskich. Budowano tam szpitale, meczety. Rozpowszechnił się język arabski a z nim i kultura arabsko-muzułmańska. W Czarnej Afryce cieszyły się wielką popularno­ścią bractwa religijne, które przenikały z Maghrebu i Egiptu. Między innymi znane było bractwo Kadirijja (w Nigerii), oraz bractwo Tidżanijja (w Afryce Za­chodniej i Centralnej). W nowszych już czasach zo­stało założone bractwo Amirghanijja, zwane tak od jego założyciela przybyłego z Arabii, Muhammada Amirghaniego. Bractwa religijne muzułmańskie były bardzo rozpowszechnione (i są nadal) w Sudanie, dość przypomnieć sławnego Mahdiego, Muhammada Ah-mada, (zm. 1885), który też należał do bractwa Sam-manijja. Islam odnosił się bardzo tolerancyjnie do rodzi­mych kultów i wierzeń, akceptował więc kult przod­ków, duchów wiosek, tolerował działalność zaklina­czy demonów, wróżbitów